10 เรื่องน่ารู้ด้านการเงินและการลงทุน รับมือเศรษฐกิจปี 2569

การปรับแนวปฏิบัติการจัดเก็บภาษีเงินได้จากต่างประเทศตามคำสั่งกรมสรรพากรที่ ป.161/2566 ยังคงมีผลบังคับใช้อย่างเข้มงวดต่อเนื่องจนถึงปีภาษี 2569 โดยกำหนดให้บุคคลที่อาศัยอยู่ในประเทศไทยรวมกันตั้งแต่ 180 วันขึ้นไปในปีภาษีใดปีภาษีหนึ่ง หากนำเงินได้พึงประเมินที่เกิดจากแหล่งนอกประเทศเข้ามาในไทย จะต้องนำเงินได้นั้นมารวมคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของปีที่นำเข้า โดยไม่คำนึงว่าเงินได้นั้นจะเกิดขึ้นในปีภาษีใดก็ตาม ซึ่งเป็นการยกเลิกช่องว่างเดิมที่เคยอนุญาตให้พักเงินไว้ข้ามปีภาษี

ความเปลี่ยนแปลงนี้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อนักลงทุนรายย่อยที่เปิดบัญชีลงทุนในหุ้นต่างประเทศ กองทุนต่างประเทศ หรือสินทรัพย์ดิจิทัลผ่านโบรกเกอร์ต่างประเทศโดยตรง เพราะเมื่อมีการโอนกำไรหรือเงินต้นกลับเข้าสู่บัญชีในประเทศไทย จะต้องมีหลักฐานเอกสารที่ชัดเจนในการแยกแยะระหว่างเงินลงทุนดั้งเดิมกับผลกำไรจากการลงทุน เพื่อยื่นแสดงภาษีอย่างถูกต้องตามกฎหมาย

การวางแผนภาษีในปี 2569 จึงต้องอาศัยการจัดทำบัญชีบันทึกการทำธุรกรรม (Transaction Log) อย่างเป็นระบบ หรือพิจารณาใช้เครื่องมือการลงทุนที่จดทะเบียนในไทย เช่น กองทุนรวม FIF (Foreign Investment Fund) หรือตราสารแสดงสิทธิในหลักทรัพย์ต่างประเทศ (Depositary Receipt: DR) ซึ่งได้รับยกเว้นภาษีเงินได้จากกำไรส่วนต่างของราคาในประเทศ

กองทุนรวมไทยเพื่อความยั่งยืน หรือ Thai ESG ได้รับการปรับปรุงเงื่อนไขให้เอื้อต่อการลงทุนมากขึ้น โดยขยายเพดานหักลดหย่อนภาษีได้สูงสุดไม่เกิน 30% ของเงินได้พึงประเมิน และไม่เกิน 300,000 บาทต่อปีภาษี ซึ่งเป็นวงเงินอิสระที่แยกขาดจากกลุ่มกองทุนเพื่อการเกษียณอายุอื่นๆ เช่น RMF, SSF เดิม, กบข. หรือกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ที่มีเพดานรวมกันไม่เกิน 500,000 บาท

จุดเด่นสำคัญของเกณฑ์ Thai ESG ในปีภาษี 2568–2569 คือการลดระยะเวลาถือครองลงเหลือเพียง 5 ปีบริบูรณ์นับจากวันที่ซื้อ (จากเดิมที่ต้องถือครองยาวนาน 8 ปีเต็ม) ทำให้นักลงทุนสามารถวางแผนรอบการหมุนเวียนเงินทุนได้คล่องตัวยิ่งขึ้น พร้อมกับได้ช่วยสนับสนุนบริษัทจดทะเบียนไทยที่มีนโยบายด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล

การมีสิทธิลดหย่อนที่แยกวงเงินต่างหากทำให้ผู้ที่มีฐานภาษีสูงสามารถใช้สิทธิลดหย่อนภาษีจากการลงทุนได้สูงสุดถึง 800,000 บาทเมื่อรวมกับกลุ่มกองทุนเกษียณอายุ จึงเป็นเครื่องมือบริหารภาษีที่มีประสิทธิภาพสูงสุดรายการหนึ่งในปัจจุบัน

ภูมิทัศน์การเงินไทยปี 2569 ก้าวสู่จุดเปลี่ยนสำคัญ เมื่อผู้เล่น 3 กลุ่มใหญ่ที่คว้าใบอนุญาต Virtual Bank หรือธนาคารไร้สาขา เดินหน้าเตรียมพร้อมสู่การเปิดระบบการเงินดิจิทัลเต็มรูปแบบ ได้แก่ พันธมิตร SCB X, WeTechnology และ KakaoBank; เครือข่ายธนาคารกรุงไทยร่วมกับ AIS และ OR; และกลุ่มเอซีเอ็ม โฮลดิ้ง (Ascend)

จุดเด่นของธนาคารรูปแบบนี้อยู่ที่การตัดภาระด้านสาขาและตู้ ATM ออกทั้งหมด ทำให้ประหยัดค่าใช้จ่ายการบริหารจัดการได้อย่างมหาศาล ความได้เปรียบด้านต้นทุนจึงถูกส่งต่อมาเป็นผลประโยชน์แก่ลูกค้า ทั้งดอกเบี้ยเงินฝากที่ให้ผลตอบแทนจูงใจ รวมถึงบริการสินเชื่อที่นำฐานข้อมูลทางเลือก (Alternative Data) มาใช้ประเมินความเสี่ยงแทนเอกสารแบบเดิม

หัวใจหลักของ Virtual Bank คือการแก้โจทย์ให้กลุ่ม Underserved ไม่ว่าจะเป็นพ่อค้าแม่ค้าออนไลน์หรือผู้ประกอบอาชีพอิสระที่เคยกู้เงินในระบบยาก ให้สามารถเข้าถึงเงินทุนที่ถูกกฎหมาย ปลอดภัย และมีธนาคารแห่งประเทศไทยคอยกำกับดูแลอย่างใกล้ชิด

หนึ่งในเงื่อนไขสำคัญที่คนมีเงินออมต้องรู้ คือเพดานการคุ้มครองของสถาบันคุ้มครองเงินฝาก (DPA) ซึ่งรองรับสถาบันการเงินและธนาคารพาณิชย์รวม 32 แห่ง โดยจำกัดสิทธิ์ไว้ที่ 1 ล้านบาท ต่อหนึ่งสถาบันการเงิน และต่อหนึ่งชื่อผู้ฝากเท่านั้น

แม้สัดส่วนผู้ฝากเงินถึงร้อยละ 98.23 ในระบบการเงินไทยจะได้รับการคุ้มครองครบทั้งยอดตามสถิติล่าสุด ซึ่งบ่งชี้ว่าคนส่วนใหญ่ไม่ได้รับผลกระทบ แต่หากใครมีเงินฝากเกิน 1 ล้านบาทขึ้นไปในบัญชีเดี่ยว ย่อมมีความเสี่ยงต่อความเสียหายหากเกิดวิกฤตกับสถาบันการเงินนั้นๆ

วิธีรับมือสำหรับผู้มีเงินเก็บก้อนใหญ่หรือเงินหมุนเวียนธุรกิจ คือการกระจายเงินไปฝากตามสถาบันการเงินต่างๆ ไม่ให้เกินแห่งละ 1 ล้านบาท หรือจะโยกย้ายเงินส่วนที่เกินเพดานไปจัดสรรไว้ในสินทรัพย์เสี่ยงต่ำอย่างพันธบัตรรัฐบาลและกองทุนตลาดเงิน (Money Market Fund) เพื่อความปลอดภัยสูงสุด

ตัวเลขสัดส่วนหนี้ครัวเรือนต่อผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ของไทยล่าสุดปรับตัวลงมาอยู่ที่ระดับ 85.2% คิดเป็นมูลค่าหนี้คงค้างราว 16.4 ล้านล้านบาท แม้ในเชิงตัวเลขจะดูเหมือนสถานการณ์ผ่อนคลายลงจากระดับ 90% ในช่วงปีก่อนหน้า แต่ข้อเท็จจริงเบื้องหลังสะท้อนภาพเศรษฐกิจที่น่าจับตา

การลดลงของสัดส่วนหนี้ไม่ได้เกิดจากการที่ประชาชนชำระหนี้เสร็จสิ้นเป็นหลัก หากแต่เกิดจากการที่สถาบันการเงินเพิ่มความเข้มงวดในการปล่อยสินเชื่อใหม่ ส่งผลให้อัตราการขยายตัวของหนี้เติบโตเพียง 0.6% YoY สภาวะการปฏิเสธสินเชื่อ (Rejection Rate) ที่สูงขึ้นทำให้กำลังซื้อในระบบชะลอตัวลง โดยเฉพาะตลาดอสังหาริมทรัพย์และยานยนต์

ในบริบทของการเงินส่วนบุคคล สถิตินี้ตอกย้ำว่าสถาบันการเงินจะให้ความสำคัญกับประวัติเครดิตและภาระหนี้ต่อรายได้ (DSR) อย่างมาก การรักษาประวัติการชำระเงินให้ขาวสะอาดและการควบคุมภาระหนี้ให้อยู่ในเกณฑ์ต่ำจึงเป็นเรื่องสำคัญที่สุดหากมีแผนจะขอสินเชื่อ

กองทุนรวมเพื่อการออม หรือ SSF (Super Savings Fund) ได้สิ้นสุดระยะเวลาโครงการซื้อหน่วยลงทุนใหม่สำหรับปีแรกตามกรอบเวลาเดิม ทำให้ตั้งแต่ปีภาษี 2568 ต่อเนื่องถึง 2569 ผู้ลงทุนไม่สามารถซื้อหน่วยลงทุน SSF ก้อนใหม่เพื่อใช้สิทธิลดหย่อนภาษีได้อีกต่อไป ส่งผลให้โครงสร้างการวางแผนภาษีต้องปรับเปลี่ยนอย่างสิ้นเชิง

ผู้ลงทุนจำเป็นต้องโยกย้ายเป้าหมายการลดหย่อนภาษีไปยังกองทุนรวมเพื่อการเลี้ยงชีพ (RMF) ซึ่งมีเงื่อนไขการถือครองจนถึงอายุ 55 ปีบริบูรณ์และไม่น้อยกว่า 5 ปีการลงทุน หรือจัดสรรเงินไปยังกองทุน Thai ESG ที่มีระยะเวลาถือครอง 5 ปีแทน เพื่อเติมเต็มสิทธิประโยชน์ทางภาษีที่หายไป

สำหรับหน่วยลงทุน SSF เดิมที่เคยซื้อไว้ก่อนหน้านี้ นักลงทุนยังคงต้องถือครองให้ครบตามเงื่อนไข 10 ปีวันชนวัน เพื่อไม่ให้ผิดเงื่อนไขทางภาษีและถูกเรียกคืนภาษีย้อนหลังพร้อมเบี้ยปรับ การจัดระเบียบพอร์ตภาษีจึงเป็นเรื่องที่ต้องทบทวนใหม่อย่างรอบคอบ

คณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) ธนาคารแห่งประเทศไทย มีมติคงอัตราดอกเบี้ยนโยบายไว้ที่ร้อยละ 1.00 ต่อปี ในการประชุมช่วงครึ่งหลังของปี 2569 เพื่อสนับสนุนการฟื้นตัวของกิจกรรมทางเศรษฐกิจและผ่อนคลายภาระต้นทุนทางการเงินของภาคธุรกิจและครัวเรือนท่ามกลางแรงกดดันทางเศรษฐกิจโลก

ระดับดอกเบี้ยที่ 1.00% ส่งผลให้อัตราดอกเบี้ยเงินฝากออมทรัพย์ทั่วไปในระบบธนาคารพาณิชย์ทรงตัวอยู่ในระดับต่ำ นักออมเงินจึงไม่สามารถพึ่งพาผลตอบแทนจากบัญชีเงินฝากทั่วไปเพื่อเอาชนะเงินเฟ้อได้ และจำเป็นต้องมองหาเครื่องมือทางการเงินที่ให้ผลตอบแทนสูงกว่า เช่น พันธบัตรออมทรัพย์ หุ้นกู้ภาคเอกชนคุณภาพดี หรือกองทุนรวมผสม

ในทางกลับกัน อัตราดอกเบี้ยในระดับนี้ส่งผลดีต่อผู้ที่มีภาระหนี้สินอัตราดอกเบี้ยลอยตัว (Floating Rate) เช่น สินเชื่อบ้าน เพราะช่วยชะลอการปรับขึ้นของค่างวด และเป็นจังหวะที่เหมาะสมสำหรับการเจรจาขอลดดอกเบี้ย (Retention) หรือการรีไฟแนนซ์ (Refinance) เพื่อประหยัดต้นทุนดอกเบี้ยรวม

ท่ามกลางอัตราดอกเบี้ยในระดับต่ำและความไม่แน่นอนทางภูมิรัฐศาสตร์ทั่วโลกในปี 2569 บรรดาบริษัทหลักทรัพย์จัดการกองทุนและนักวิเคราะห์การลงทุนชั้นนำต่างแนะนำให้จัดสรรเงินลงทุนในทองคำแท่งหรือกองทุนรวมทองคำที่สัดส่วน 5% ถึง 10% ของมูลค่าพอร์ตการลงทุนรวมทั้งหมด

ทองคำมีคุณสมบัติเฉพาะตัวคือมีค่าสหสัมพันธ์ (Correlation) ต่ำกับตลาดหุ้นและพันธบัตร ในยามที่ตลาดหุ้นเกิดความผันผวนหรือเกิดภาวะสงครามและความตึงเครียดทางการค้า ทองคำมักทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันมูลค่าของความมั่งคั่งได้เป็นอย่างดี อีกทั้งยังเป็นสินทรัพย์ที่ช่วยชดเชยการด้อยค่าของเงินตราจากภาวะเงินเฟ้อในระยะยาว

การเข้าถึงทองคำในปัจจุบันทำได้สะดวกขึ้นอย่างมาก ทั้งการลงทุนผ่านแอปพลิเคชันออมทองออนไลน์ การซื้อกองทุนรวมอีทีเอฟ (Gold ETF) หรือกองทุนเปิดที่ไม่มีค่าธรรมเนียมการซื้อขายสูง ช่วยให้นักลงทุนรายย่อยสามารถทยอยสะสมได้โดยไม่ต้องกังวลเรื่องสถานที่จัดเก็บ

ตัวเลขจากผลสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน (SES) ประจำปี 2569 ชี้ให้เห็นสัญญาณเตือนภัย เมื่อกลุ่มครัวเรือนไทยที่หาเงินได้ไม่เกินเดือนละ 15,000 บาท แบกรับภาระหนี้ต่อรายได้ (DSR) สูงแตะ 40.1% ขณะที่ค่าเฉลี่ยของครัวเรือนที่มีหนี้ทั่วไปอยู่ที่ 26.3%

ระดับ DSR 40.1% สะท้อนภาพจริงว่า รายรับทุกๆ 100 บาท จะถูกหักไปจ่ายหนี้เกินกว่า 40 บาท ส่งผลให้มีเงินเหลือใช้จ่ายในชีวิตประจำวันไม่ถึง 60 บาท ยิ่งในภาวะที่ค่าพลังงานและอาหารมีราคาแพงขึ้น สภาพคล่องจึงมีโอกาสสะดุดจนต้องหันไปพึ่งพาหนี้นอกระบบในที่สุด

ในการจัดสรรเงินส่วนบุคคล ตัวเลข DSR ถือเป็นดัชนีชี้วัดที่ไม่ควรมองข้าม โดยหลักการบริหารเงินที่ดีระบุว่ายอดรวมการชำระหนี้ทุกก้อนไม่ควรเกิน 30% - 35% ของรายรับในแต่ละเดือน เพื่อรักษาเสถียรภาพและเปิดโอกาสให้มีเงินออมไว้รองรับยามฉุกเฉิน

ยอดหนี้สาธารณะคงค้างของประเทศไทย ณ สิ้นเดือนสิงหาคม 2569 ปรับตัวขึ้นมาอยู่ที่ระดับประมาณ 67.94% ต่อ GDP ซึ่งถือเป็นระดับที่เข้าใกล้กรอบเพดานวินัยการเงินการคลังตามพระราชบัญญัติวินัยการเงินการคลังของรัฐ พ.ศ. 2561 ที่กำหนดเพดานสูงสุดไว้ไม่เกิน 70% ต่อ GDP

ระดับหนี้สาธารณะที่ขยับชิดกรอบเพดานสะท้อนข้อจำกัดของภาครัฐในการดำเนินนโยบายการคลังแบบขาดดุลขนาดใหญ่เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจในระยะต่อไป การลงทุนโครงการเมกะโปรเจกต์ใหม่ๆ หรือโครงการแจกเงินเยียวยาจะต้องผ่านการพิจารณาอย่างรอบคอบยิ่งขึ้นเพื่อรักษาอันดับความน่าเชื่อถือ (Sovereign Credit Rating) ของประเทศ

สำหรับนักลงทุน ผลกระทบจากหนี้สาธารณะที่สูงขึ้นอาจส่งผลให้อัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาล (Bond Yield) ระยะยาวมีแนวโน้มขยับตัวขึ้น ซึ่งส่งผลต่อต้นทุนการระดมทุนของภาคเอกชนและการประเมินมูลค่าหุ้นในตลาดหลักทรัพย์ นักลงทุนจึงควรติดตามทิศทางการจัดทำงบประมาณของภาครัฐอย่างใกล้ชิด